Motywy picia alkoholu
Autor: dr med. Bohdan Tadeusz Woronowicz
¬ród³o: Centrum AKMED - www.akmed.zdrowie.net
Dotychczas nie znaleziono jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, dlaczego jedni ludzie piją mniej, a inni więcej, dlaczego jedni stają się alkoholikami, a inni nie, pomimo że piją w sposób do siebie zbliżony. Podejmowano natomiast wiele prób znalezienia odpowiedzi na te pytania. Jeżeli zapytamy reprezentatywną grupę ludzi o to, dlaczego piją, uzyskamy różne odpowiedzi. Usłyszymy, że piją:
- aby się lepiej odprężyć,
- aby się dobrze poczuć,
- aby złagodzić stresującą sytuację w domu,
- aby chronić się przed depresją (łagodzić jej objawy),
- aby się pobudzić, gdy się jest zmęczonym,
- aby złagodzić nudę,
- aby ugasić pragnienie,
- dlatego, że ktoś proponuje,
- ponieważ taki jest zwyczaj towarzyski,
- ponieważ alkohol pomaga zasnąć,
- aby uzyskać pozycję w grupie rówieśniczej,
- aby wyrazić bunt (przeciwko rodzicom, władzy itp.)
- aby się dobrze bawić,
- ponieważ alkohol smakuje (sic! - redakcja),
- aby złagodzić kaca,
- z powodu uzależnienia od alkoholu,
- aby wzmóc potencję,
- gdyby nie było co pić, to by się nie piło,
- z żadnego konkretnego powodu ........... itp. itd.
Przedstawiona lista jest oczywiście niekompletna, jednak różnorodność odpowiedzi pozwala na podjęcie próby określenia najczęściej spotykanych grup motywów, dla których ludzie sięgają po alkohol. Jack London pisał, w jednej ze swoich książek: ,,Pozostaje mi tylko w alkoholu szukać ukojenia, które przeklęta flacha zawsze obiecuje, ale którego nigdy nie daje''. Okazuje się więc, że ludzie piją m.in. dla zredukowania napięcia, poprawy własnej samooceny, obniżenia poczucia winy, dla lepszej zabawy, a także w celach manipulacyjnych (otoczenie widzi, że cierpię więc będzie dla mnie milsze, zachowania agresywne po alkoholu, czy robienie różnych głupstw, jest prędzej rozgrzeszane niż na trzeźwo itp.).
Zdaniem J. Szczepańskiego ludzie piją z chęci ucieczki od rzeczywistości, z przyczyn ceremonialnych, w związku z zabawą, dla dodania sobie odwagi oraz nałogowo. A. Kępiński wyróżniał ,,neurasteniczny'' styl picia (dla redukcji zmęczenia i rozdrażnienia), ,,kontaktywny'' (dla uzyskania lepszego kontaktu z innymi ludźmi), ,,dionizyjski'' (dla uzyskania oszołomienia i ucieczki od rzeczywistości), ,,heroiczny'' (dla osiągnięcia poczucia mocy) oraz ,,samobójczy''. Inni badacze motywów picia wyróżniają trzy, najczęściej spotykane, grupy powodów picia zaznaczając, że niektóre z nich mogą występować:
- ,,ucieczkowe'', np. w celu zapomnienia o kłopotach, zredukowania napięcia, poprawy nastroju i odprężenia się;
- ,,społeczne'', np. dla towarzystwa, z uprzejmości, z okazji;
- ,,w poszukiwaniu przyjemności'' np. dla smaku alkoholu, czy też wierząc w jego zdrowotne działanie (patrz - Mity i fakty o alkoholu).
Upraszczając można więc powiedzieć, że ludzie sięgają po alkohol głównie z dwóch przyczyn tj. ze względów społecznych (np. uroczystości czy uleganie namowom) oraz ze względów indywidualnych tj. w celu odczucia efektu jego działania. Znacznie trudniej jest odpowiedzieć jednoznacznie na pytania dotyczące przyczyn uzależnienia, bowiem mechanizmy jego powstawania nie zostały jeszcze wystarczająco dobrze poznane. Na dzień dzisiejszy przyjmuje się, że mamy tu do czynienia z czynnikami społecznymi, psychologicznymi oraz duchowymi, nakładającymi się na podłoże biologiczne. Jest rzeczą niekwestionowaną, że na rozległość uszkodzeń układów i narządów oraz na szybkość powstawania uzależnienia istotny wpływ wywiera stopień dojrzałości organizmu, a w przypadku uzależnienia - szczególnie dojrzałość ośrodkowego układu nerwowego (głównie mózgu). Z badań wynika, że znaczącą rolę odgrywa tu wiek, w którym rozpoczęło się intensywne picie alkoholu. Zanim dojdzie do uzależnienia daje się zaobserwować kilka kolejnych etapów używania, począwszy od pierwszego kontaktu z alkoholem (czy inną substancją psychoaktywną) jeszcze w wieku dziecięcym czy młodzieżowym poprzez używanie eksperymentalne (próbowanie różnych alkoholi czy różnych substancji), socjalne (w ramach określonych grup rówieśniczych, w rodzinie, w pracy), "nawykowe" (z obecnymi cechami zależności psychicznej) aż do pełnego uzależnienia (z obecnymi objawami psychologicznymi i fizycznymi).
Osoby młode, poniżej 20 lat, które piją intensywnie mogą uzależnić się już po kilku miesiącach. Między 20 a 25 rokiem życia potrzeba na to średnio ok. 3-4 lata, a powyżej tego wieku okres uzależniania się może trwać kilka, a nawet kilkanaście lat, jednak należy pamiętać o uwarunkowaniach indywidualnych, które mogą te okresy skrócić lub wydłużyć.
Można również zidentyfikować czynniki powstrzymujące od spożywania alkoholu. Będą to np. nieprzyjemne reakcje fizjologiczne na alkohol, ograniczenia finansowe, zaangażowanie w inne działania i realizacja innych zainteresowań, brak aprobaty ze strony najbliższego otoczenia (rodzina, znajomi, współpracownicy), odrzucenie hedonistycznego stylu życia, udział w grupach religijnych bądź kulturowych, gdzie picie jest zabronione lub źle widziane, oraz wiele, wiele innych. Przy tej okazji warto wiedzieć, że w 1998 roku odsetek abstynentów w społeczeństwie polskim wynosił 19% (11,6% wśród mężczyzn i 25,7% wśród kobiet).